İslam takviminin kendine özgü ay adları olduğunu hiç fark ettiniz mi?

Şunlar vardır: Muharrem, Safer, Rebiülevvel, Rebiülahir, Cemaziyelevvel, Cemaziyelahir, Recep, Şaban, Ramazan, Şevval, Zilkade ve Zilhicce.

Hicri takvim sadece Müslümanların bir tarihlendirme sistemi değildir. İçinde uzun bir tarih, Arap toplumunun gelenekleri ve İslam'ın yolculuğundaki çeşitli önemli olaylar yer alır.

Hicri takvim, Kur'an'da belirtildiği gibi 12 aydan oluşur:

“Şüphesiz Allah katında ayların sayısı on iki aydır...” (Tevbe suresi: 36)

İlginçtir ki her ayın, şeriatın belirlediği özel bir ibadeti yoktur. Bununla birlikte bazı ayların Kur'an ve hadislere dayanan açık faziletleri vardır; diğer aylarda ise hatırlanmaya değer pek çok tarihî olay yaşanmıştır.

Gelin, hicri takvimde ilk aydan son aya doğru birlikte yürüyelim.

1. Muharrem — Yüceltilen Ay

Muharrem (مُحَرَّم), “haram kılınan” ya da “yüceltilen” anlamına gelir.

Bu ad, Arap geleneğinde o ay içinde savaşmanın yasaklanmasıyla ilgilidir. Muharrem, İslam'daki dört haram aydan biridir.

Bu dört haram ay şunlardır:

• Zilkade
• Zilhicce
• Muharrem
• Recep

Önemli olay: Aşure Günü

Muharrem'in en çok bilinen günlerinden biri, Aşure Günü diye anılan 10 Muharrem'dir.

Aşure orucunun büyük bir fazileti vardır. Rasulullah ﷺ, Müslümanlara 10 Muharrem ile birlikte 9 Muharrem'de de oruç tutmayı tavsiye etmiştir.

Muharrem aynı zamanda hicri takvimde yeni yılın başlangıcıdır.

İlginç bir ayrıntı

Muharrem, hicri takvimin ilk ayıdır; ancak hicri takvim resmî olarak Ömer bin Hattab رضي الله عنه döneminde belirlenmiştir.

İlginç olan şu ki hicri yıl, Rasulullah ﷺ'in doğumundan değil, tarihlendirmenin başlangıç noktası olarak hicret olayından başlatılmıştır.

2. Safer — Bir Zamanlar Uğursuz Sayılan Ay

Safer (صَفَر) kelimesinin dil bakımından birkaç açıklaması vardır; bunlardan biri “boş” olma durumuyla ilgilidir.

Bu ad, eski Arap toplumunun yolculuğa çıkmak ya da savaşmak için evlerinden ayrılması ve böylece yerleşim yerlerinin boş kalması alışkanlığıyla sıkça ilişkilendirilir.

Safer ayında büyük bir olay var mı?

Safer ayı için şeriatın belirlediği özel bir ibadet yoktur.

İslam tarihinde bu ayda gerçekleşmiş çeşitli olaylar bulunur; ancak Safer'i özel bir ibadete ayrılmış belirli bir ay yapan, sahih biçimde sabit olmuş özel bir fazilet yoktur.

İlginç bir ayrıntı

Cahiliye döneminde Safer'in uğursuz bir ay olduğu inancı yayılmıştı. İslam bu batıl inancı ortadan kaldırmıştır.

Bu nedenle bir Müslüman, Safer'i uğursuzluk getiren bir ay olarak görmemelidir.

3. Rebiülevvel — Bize Rasulullah ﷺ'i Hatırlatan Ay

Rebiülevvel (رَبِيع الأول), “ilk ilkbahar” anlamına gelir.

Rabî‘ ilkbahar demektir; el-evvel ise ilk anlamına gelir.

Önemli olay

Rebiülevvel, Hz. Muhammed ﷺ'in hayatıyla çok yakından ilişkilidir.

Bu ay şunlarla ilişkilendirilir:

• Hz. Muhammed ﷺ'in doğumu.
• Rasulullah ﷺ'in hicreti ve Medine'ye gelişi.
• Rasulullah ﷺ'in hicretin 11. yılında vefatı.

Bununla birlikte Rasulullah ﷺ'in doğumunun tam tarihi konusunda tarihçiler arasında görüş farklılıkları vardır. 12 Rebiülevvel tarihi Müslüman toplumda çok yaygındır; ancak tek görüş değildir.

İlginç bir ayrıntı

Hicri takvim ayın hareketine dayandığı için Rebiülevvel her zaman ilkbahara denk gelmez. Ayın adı sabit kalır; fakat mevsimi birkaç yılda bir sürekli değişir.

4. Rebiülahir — İkinci İlkbahar

Rebiülahir (رَبِيع الآخر), “ikinci ilkbahar” anlamına gelir.

Bu ad, Rebiülevvel ile bağlantılıdır.

Bazı kaynaklarda bu ay, ikinci Rebi anlamına gelen Rebiüssani adıyla da anılır.

Önemli olay

Rebiülahir için şeriatın belirlediği özel bir ibadet yoktur.

Ancak İslam tarihi boyunca bu ayda çeşitli siyasi olaylar, davet faaliyetleri ve Müslüman toplumun gelişimine dair gelişmeler yaşanmıştır.

İlginç bir ayrıntı

Rebiülevvel ve Rebiülahir adları, mevsimlerle bağlantılı bir adlandırma sisteminden gelir. Ne var ki hicri takvim ay esaslı olduğu için bu iki ay artık her zaman ilkbaharda yaşanmaz.

5. Cemaziyelevvel — Toprağın Kuruduğu Ay

Cemaziyelevvel (جُمَادَى الأولى) adı, kuruma ya da donma ile ilgili bir kökten gelir.

Bu adlandırmanın, eski Arap toplumunun yaşadığı dönemdeki doğa koşullarıyla, suyun ve toprağın kuruluk ya da soğukluk durumuna girmesiyle ilgili olduğuna inanılır.

Önemli olay

Cemaziyelevvel için belirlenmiş özel bir ibadet yoktur.

Ancak İslam tarihinde bu ayda gerçekleşen çeşitli olaylar bulunur.

Bunlardan biri, Rasulullah ﷺ döneminde meydana gelen ve Müslüman ordusunun Bizans ile müttefiklerine karşı savaştığı Mûte Savaşı'dır.

6. Cemaziyelahir — Cemaziye Ayının Devamı

Cemaziyelahir (جُمَادَى الآخرة), son Cemaziye anlamına gelir.

Bu ay, Cemaziyelevvel'in eşidir.

Önemli olay

Cemaziyelahir ayı için şeriatın belirlediği özel bir amel yoktur.

Ancak İslam tarihi bu ay boyunca da gelişmeyi sürdürmüş; sahabe dönemi ve sonraki nesiller dâhil olmak üzere Rasulullah ﷺ'ten sonraki dönemde çeşitli önemli olaylar yaşanmıştır.

İlginç bir ayrıntı

Cemaziyelevvel ve Cemaziyelahir adları, hicri ay adlarının başlangıçta doğa koşulları ve Arap toplumunun yaşamıyla ne kadar bağlantılı olduğunun örneklerinden biridir.

7. Recep — Dört Haram Aydan Biri

Recep (رَجَب) adı, yüceltmek ya da saygı göstermek ile ilgili bir anlam taşır.

Recep, dört haram aydan biridir.

Bu nedenle bu ayın şeriatta özel bir yeri vardır.

Önemli olay: İsra ve Miraç

Recep sıklıkla İsra ve Miraç olayıyla, yani Rasulullah ﷺ'in Mescid-i Haram'dan Mescid-i Aksa'ya yaptığı, ardından göklere yükseldiği yolculukla ilişkilendirilir.

Bu olay, beş vakit namazın farz kılınmasıyla ilgili olduğu için İslam tarihinde son derece önemlidir.

Ancak şunu belirtmek gerekir: 27 Recep'in İsra ve Miraç tarihi olduğu bilgisi, tarihî kaynaklarda güçlü bir biçimde üzerinde uzlaşılmış bir kesinlik taşımaz.

İlginç bir ayrıntı

Recep, dört haram aydan biridir; bu nedenle Müslümanların günah ve isyandan daha çok sakınmaları tavsiye edilir.

8. Şaban — Ramazan'ın Eşiğindeki Ay

Şaban (شَعْبَان) adı, dağılmak ya da yayılmak ile ilgili bir anlam taşır.

Bu adlandırmaya dair açıklamalardan biri, eski Arap toplumunun Recep ayından sonra su aramak ya da yolculuğa çıkmak için dağılmasıdır.

Önemli olay: Kıble yönünün değişmesi

Şaban dönemiyle ilgili önemli olaylardan biri, Beytülmakdis'ten Mekke'deki Kâbe'ye doğru gerçekleşen kıble yönü değişikliğidir.

Kıblenin değişmesi, Müslümanların tarihindeki önemli dönüm noktalarından biridir.

İlginç bir ayrıntı

Şaban çoğu zaman Ramazan'a hazırlık ayı olur.

Rasulullah ﷺ'in de Ramazan dışındaki aylara kıyasla en çok Şaban ayında oruç tuttuğu bilinir.

Bu nedenle Şaban, Ramazan'a girmeden önce bedeni, kalbi ve ibadet alışkanlıklarını hazırlamaya başlamak için bir fırsat olabilir.

9. Ramazan — Kur'an'ın İndirildiği Ay

Ramazan (رَمَضَان) adı, çok şiddetli sıcak ile ilgili bir kökten gelir.

Bu adın, ay adının verildiği dönemdeki sıcaklık durumuyla ilgili olduğuna dair bir açıklama vardır.

Ancak Müslümanlar için Ramazan çok daha büyük bir anlam taşır.

Önemli olay: Kur'an'ın indirilmesi

Ramazan, Kur'an'ın bu ayda indirilmiş olması sebebiyle son derece özel bir aydır.

Allah şöyle buyurur:

“Ramazan ayı, Kur'an'ın kendisinde indirildiği aydır...” (Bakara suresi: 185)

Ramazan'ın içinde ayrıca bin aydan daha hayırlı olan gece, Kadir Gecesi vardır.

Diğer önemli olaylar

Ramazan aynı zamanda İslam tarihindeki bazı büyük olayların yaşandığı aydır; bunlar arasında şunlar vardır:

• Hicretin 2. yılı Ramazan ayında Bedir Savaşı.
• Hicretin 8. yılı Ramazan ayında Fethu Mekke, yani Mekke'nin fethi.

İlginç bir ayrıntı

Ramazan, Kur'an'da doğrudan adı geçen tek ay adıdır.

10. Şevval — Sevincin Geri Döndüğü Ay

Şevval (شَوَّال) adı, yükselmek ya da kalkmak anlamı taşıyan bir kökten gelir.

Arap geleneğinde bu ad, o dönemde develerde görülen belirli bir durum değişikliğiyle ilişkilidir.

Önemli olay

1 Şevval, Müslümanların Ramazan orucunu tamamlamasının ardından gelen bayram olan Ramazan Bayramı'dır.

Ancak Şevval yalnızca bayramdan ibaret değildir.

Bu ayda ayrıca altı gün Şevval orucu tutma tavsiyesi vardır.

Rasulullah ﷺ, Ramazan orucunu tutup ardından Şevval ayında altı gün oruçla devam eden kişinin bütün yıl oruç tutmuş gibi sevap kazanacağını bildirmiştir.

Tarihî olay

Şevval ayında gerçekleşen önemli olaylardan biri, hicretin 3. yılındaki Uhud Savaşı'dır.

11. Zilkade — Oturma ve Savaşmama Ayı

Zilkade (ذُو القعدة) kelimesi dil bakımından oturmak ya da durmak ile ilgilidir.

Bu ad, Arap toplumunun savaşmayı bırakıp hac ibadeti için yolculuğa hazırlanma alışkanlığıyla ilişkilendirilir.

Zilkade, dört haram aydan biridir.

Önemli olay

Meşhur olaylardan biri, hicretin 6. yılında Rasulullah ﷺ ile Kureyş kabilesi arasında yapılan Hudeybiye Antlaşması'dır.

Bu antlaşma, İslam davetinin gelişiminde önemli dönüm noktalarından biri olmuştur.

İlginç bir ayrıntı

Zilkade, hac mevsimine çok yakın bir aydır. Pek çok hacı adayı Kutsal Topraklar'a yolculuk hazırlıklarına başlar.

12. Zilhicce — Hac ve Kurban Ayı

Zilhicce (ذُو الحجة), “hac sahibi” ya da “hac ayı” anlamına gelir.

Bu ad, hac ibadetinin ifasıyla çok yakından ilgilidir.

Zilhicce, dört haram aydan biridir ve hicri takvimin son ayıdır.

Önemli olaylar ve ibadetler

Zilhicce, büyük ibadetlerle dolu bir aydır:

• Hac ibadetinin ifası.
• Arafat'ta vakfe.
• 10 Zilhicce'de Kurban Bayramı.
• Kurbanlık hayvanların kesilmesi.
• 11, 12 ve 13 Zilhicce'de teşrik günleri.

Zilhicce'nin ilk 10 günü

Zilhicce'nin ilk on gününün büyük bir fazileti vardır.

Pek çok âlim, Zilhicce'nin ilk on gününde yapılan salih amellerin çok özel bir yeri olduğunu açıklar.

İlginç bir ayrıntı

Zilhicce hicri takvimi kapatan aydır; ama aynı zamanda Müslümanların birliğinin en büyük görüntülerinden birini ortaya koyan aydır.

Farklı ülkelerden, dillerden, kavimlerden ve geçmişlerden milyonlarca Müslüman, aynı amaçla Kutsal Topraklar'da bir araya gelir: Allah'a ibadet etmek.

12 Hicri Ayın Özeti

İslam'da Dört Haram Ay

Bu on iki ay içinde yüceltilen dört ay vardır; bunlar şunlardır:

Muharrem — Recep — Zilkade — Zilhicce

Allah, bunlardan dördünün haram aylar olduğunu bildirmiştir.

Bu nedenle Müslümanların bu aylarda günah ve isyandan daha çok sakınmaları tavsiye edilir.

Hicri Takvim Yalnızca Bir Tarihlendirme Değildir

Hicri ay adlarını bilmek yalnızca sıralamayı ezberlemekten ibaret değildir. Her ay bizi İslam tarihinin yolculuğundaki belirli bir bölüme götürür.